Memur Olmadan Önce Esnaflık Yapanlar Dikkat! Bağ-Kur Süresi Sayılıyor mu?

Memurların önemli bir bölümü kamuya girmeden önce özel sektörde işçi olarak çalıştı, bir kısmı da kendi dükkânını işletip Bağ-Kur primi ödedi. Peki bu yıllar memuriyette derece ve kademeye sayılıyor mu, maaşı ve emekli ikramiyesini etkiliyor mu? Cevap tek cümlelik değil; çünkü sonuç, memurun hangi sosyal güvenlik kanununa tabi olduğuna göre değişiyor. İşte esnaflık ve işçilik sürelerinin memura etkisi.

İlk soru: 2008'den önce mi, sonra mı?

Her şeyin başlangıç noktası 1 Ekim 2008 tarihi. Bu tarihten önce bir gün bile olsa memurluk, yedek subaylık, vekil öğretmenlik ya da vekil imamlık gibi 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu kapsamında hizmeti bulunanlar tamamen 5434'e tabi. Bu kişilerin emekliliğinde de o tarihten önceki hükümler uygulanıyor; işçilik ve esnaflık hizmetleri 2829 sayılı Kanun'a göre birleştiriliyor.

1 Ekim 2008'den önce 5434 kapsamında hiç hizmeti olmayıp memuriyete bu tarihten sonra başlayanlar ise 5510 sayılı Kanun'a tabi. Kişinin 2008'den önce işçi ya da esnaf olarak çalışmış olması bu durumu değiştirmiyor. Bu memurların diğer hizmetleri 5510 sayılı Kanun'un 53. maddesine göre birleştiriliyor.

İki ayrı kavram: KHA ve EKEA

İntibak işlemlerinde iki farklı derece-kademe kullanılıyor. Birincisi kazanılmış hak aylığı (KHA); memurun bordrosundaki aylığı, ek göstergesini ve yıllık izin süresini belirleyen derece budur. İkincisi emekli keseneğine esas aylık (EKEA); emeklilik işlemlerinde esas alınan derecedir. Bazı hizmetler KHA'da sayılmadığı hâlde EKEA'da sayılıyor. Genel İdare Hizmetleri sınıfındaki personelin özel sektörde geçen süreleri bunun tipik örneği.

Meslekle ilgili süre maaşı artırıyor

Hem 5434'e hem 5510'a tabi memurlarda, işçilik veya esnaflık süresi memurun mesleğiyle ilgiliyse bu sürenin belirli bir kısmı kazanılmış hak aylığı derece ve kademesinde değerlendiriliyor. Oran sınıfa göre üçte iki ya da dörtte üç gibi değişiyor. Örneğin memur olmadan önce serbest çalışan bir mühendisin ya da özel hastanede çalışan bir sağlık personelinin süreleri bu kapsamda sayılabiliyor.

Bu intibak ek göstergeyi de yükseltebildiği için görev aylığı artıyor. Buna bağlı olarak memurun maaşından kesilen SGK primi de yükseliyor.

5434'e tabi memurda: Hepsi sayılıyor

2008 öncesi memurların sigortalı ve Bağ-Kur'lu geçen hizmetlerinin tamamı, memurluk hizmetiyle birleştirilerek emekli keseneğine esas derece ve kademede değerlendiriliyor. Bu işlem 5434 sayılı Kanun'un ek 18. maddesine dayanıyor. Sonuçta hem KHA hem de EKEA derecesi yükseliyor, kesintiler artıyor; ancak emekli aylığı ve ikramiyesi de daha yüksek dereceden hesaplanıyor.

5510'a tabi memurda: Etkisi sınırlı

2008 sonrası göreve başlayan memurlar için de işçilik ve esnaflık süreleri esas alınarak EKEA intibakı yapılıyor. Ancak bu işlem prim kesintisini artırmıyor; çünkü 5510'da emekli keseneğine esas derece üzerinden değil, prime esas kazanç sistemi üzerinden kesinti yapılıyor. Aynı nedenle bu intibakın emekli aylığına da etkisi yok.

Sağladığı tek somut sonuç emekli ikramiyesinde ortaya çıkıyor. 5434 sayılı Kanun'un ek 82. maddesi gereğince, 5510'lu memurun ikramiyesi hesaplanırken 5434'e tabi emsal memur esas alınıyor. Dolayısıyla intibak, ikramiyenin daha yüksek dereceden hesaplanmasını sağlayabiliyor.

Yıllık izin hesabına etkisi

Memurların yıllık izni, hizmeti 10 yıla kadar olanlar için 20 gün, 10 yıldan fazla olanlar için 30 gün. Bu hesapta esnaflık süresinin tamamı değil, yalnızca kazanılmış hak aylığı intibakında değerlendirilen kısmı dikkate alınıyor. Yani meslekle ilgisi olmayan bir dükkân işletmeciliği, izin süresini 30 güne çıkarmak için kullanılamıyor.

Memur ne yapmalı?

Memuriyet öncesi hizmeti olanların, çalıştıkları kurumun personel birimine dilekçeyle başvurarak hizmet birleştirme ve intibak talebinde bulunması gerekiyor. SGK'dan alınacak hizmet dökümü ve varsa meslekle ilgili çalışmayı gösteren belgeler dilekçeye eklenmeli. Özetle kural şöyle: Özel sektörde sigortalı ya da Bağ-Kur'lu geçen süreler, meslekle ilgiliyse belirli oranda kazanılmış hak aylığında, tamamı ise emekli keseneğine esas aylıkta dikkate alınıyor. Bunun maaşa ve emekliliğe yansıması ise memurun 2008'den önce mi sonra mı göreve başladığına bağlı.