Emekli Aylığını Artırmanın Yolu Belli Oldu! Bordrodaki Detaya Dikkat

Emekliliği yaklaşan hemen herkesin aklındaki soru aynı: Bağlanacak aylığı yükseltmek için şimdiden ne yapılabilir? Son birkaç yıl yüksek prim yatırmak işe yarar mı, isteğe bağlı sigorta aylığı artırır mı? Sosyal güvenlik yazarı Ahmet Kıvanç, okur sorularını yanıtlarken aylığı gerçekten artıran unsurları tek tek sıraladı. Uzmana göre sihirli bir formül yok, ama pek çok çalışanın gözden kaçırdığı bir ayrıntı var: bordroda gösterilen kazanç.

"Son yıllarda yüksek prim" dönemi kapandı

Aylığı yükseltme fikrinin emeklilik yaklaşınca akla gelmesinin tarihsel bir nedeni var. 2000 yılından önce emekli aylığı, son on yılın prime esas kazancı üzerinden hesaplanıyordu. Çalışanlar ilk yıllarda ücretlerinin bordroda düşük gösterilmesine ses çıkarmıyor, emekliliğe on yıl kala işverenle konuşup primlerini yüksek kazanç üzerinden yatırtıyordu. Hatta net ücretinden vazgeçip prime esas kazancını yükselttirenler oluyordu.

8 Eylül 1999'da yürürlüğe giren kanun bu yolu kapattı. 2000 yılından sonraki çalışmalar için artık bütün çalışma hayatı boyunca bildirilen prime esas kazançların ortalaması dikkate alınıyor. Yani son birkaç yılda primi yükseltmek, ortalamayı çok sınırlı ölçüde değiştiriyor.

Aylık nasıl hesaplanıyor?

Hesabın mantığı iki unsura dayanıyor. Birincisi, çalışma hayatı boyunca bildirilen kazançların güncellenmiş aylık ortalaması. İkincisi, prim gün sayısına göre belirlenen aylık bağlama oranı. Örneğin ortalama kazancı bugünün parasıyla 50 bin TL olan bir sigortalının bu tutarı, bağlama oranıyla çarpılıyor ve emekli aylığı ortaya çıkıyor. Dolayısıyla aylığı artırmanın iki yolu var: ortalama kazancı yükseltmek ve prim gün sayısını artırmak.

Bordroda eksik gösterilen ücret geleceği eritiyor

Kıvanç'ın en çok vurguladığı nokta, ücretin bordroda gerçek tutarından düşük gösterilmesi. Türkiye'de çok yaygın olan bu uygulama, çalışanın emekli aylığını doğrudan düşürüyor. Maaşın bir kısmını elden alan çalışan, o gün fark etmese de yıllar sonra daha düşük bir aylıkla karşılaşıyor.

İşini kaybetme endişesiyle bu duruma itiraz edemeyenler için de bir yol var. Uzman, çalışırken gerçek ücreti gösteren kanıtların toplanmasını öneriyor. Banka dekontları, yazışmalar ve tanık beyanları bu kapsamda değerlendirilebiliyor. İşten ayrıldıktan sonra açılacak hizmet tespiti davasıyla eksik bildirilen kazançların primleri hesaplatılabiliyor ve aylık yükseltilebiliyor.

Gün sayısı arttıkça oran yükseliyor

Aylık bağlama oranı prim gün sayısıyla birlikte artıyor. Ne kadar uzun süre ve ne kadar yüksek kazançla prim ödenirse aylık o kadar yükseliyor. Prime esas kazanç, asgari ücret ile bunun 9 katı arasında değişiyor. Uzmana göre prime esas kazancı asgari ücretin iki katını aşanlar, emekliliğe hak kazandıktan sonra çalışmayı sürdürdükçe aylıklarını artırabiliyor.

Yüksek tutarlı borçlanma işe yarar mı?

Bir okurun sorusu bu konuya açıklık getirdi. 7 bin prim günü bulunan, kıdem tazminatını alıp yurt dışına yerleşen okur, aylığını artırmak için isteğe bağlı sigortaya yüksek tutardan devam etmenin mantıklı olup olmadığını sordu. Uzmanın yanıtı şöyle özetlenebilir:

İsteğe bağlı sigorta: Yaptırabilmek için Türkiye'de ikamet etmek gerekiyor. Yurt dışında yaşayanlar bu yolla gün tamamlayamıyor.

Yurt dışı borçlanması: Bu yolla emekli olanlar, aylığı kesilmeden ne Türkiye'de ne de yurt dışında çalışabiliyor. Bu nedenle çalışmayı sürdürecekler için önerilmiyor.

Yüksek tutardan borçlanma: Ödenen yüksek prim aylığa aynı oranda yansımıyor, yapılan masrafı karşılamıyor.

Askerlik borçlanması: Hakkı olanlar eksik günlerini bu yolla tamamlayabiliyor.

Uzman ayrıca fiilen çalışmadan sigortalı gösterilmenin ciddi risk taşıdığını hatırlatıyor. Yurda giriş-çıkış kayıtlarından durum tespit edildiğinde hizmetler iptal edilebiliyor.

2008 sonrası sigortalılar için gün şartı

İlk kez 30 Nisan 2008'den sonra sigortalı olanlar normal emeklilik için SSK kapsamında 7 bin 200, Bağ-Kur kapsamında 9 bin prim gününü tamamlamak zorunda. Bu grupta yer alanların hem gün sayısını hem de bildirilen kazancı baştan itibaren takip etmesi büyük önem taşıyor.

Şimdiden yapılabilecekler

Aylığını yükseltmek isteyen çalışanlar için atılabilecek adımlar belli. e-Devlet üzerinden hizmet dökümünü alıp her ay bildirilen kazancın gerçek ücretle uyumlu olup olmadığına bakmak, eksik bildirim varsa belge biriktirmek, mümkün olduğunca kesintisiz ve yüksek kazançla çalışmak ve emeklilik hakkı doğduktan sonra çalışmayı sürdürmenin aylığa etkisini hesaplatmak bunların başında geliyor. Uzmana göre aylığı artırmanın en sağlam yolu, emekliliğin son yıllarını değil bütün çalışma hayatını planlamaktan geçiyor.