Emekliliği Ocağa Bırakan Kaybediyor! Aynı Primle Yüzde 30 Düşük Maaş

Emekliliğe hak kazanan ya da hak kazanmak üzere olan milyonlarca çalışanı yakından ilgilendiren bir tespit gündeme geldi. Aynı prim gün sayısına ve aynı kazanca sahip bir sigortalının, yalnızca emeklilik başvurusunu bir ay geç yapması nedeniyle yüzde 30 daha düşük aylık alabildiği resmi olarak ortaya kondu. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ise bu farkın giderilmesine yönelik bir çalışma yapılmadığını açıkladı.

Bir emeklinin başvurusuyla ortaya çıktı

2025 yılında emekli olan bir vatandaş, yaşam koşulları ve iş durumu nedeniyle o yıl emekli olmak zorunda kaldığını, ancak bağlanan aylığında yaklaşık yüzde 30'luk bir kayıp oluştuğunu belirterek Kamu Denetçiliği Kurumu'na (KDK) başvurdu. Başvuru sahibi, bu durumun kendisini maddi ve manevi olarak mağdur ettiğini ifade etti.

SGK'nın yanıtı

KDK'nın görüşünü sorduğu SGK, aylık bağlama sistemlerinde yıllar içinde değişiklikler yapıldığını hatırlattı. Kurum, sigortalılara aylık talebinde bulundukları tarihteki prim gün sayısı, prime esas kazanç ve yaş gibi parametreler dikkate alınarak, o tarihte yürürlükte olan kurallara göre aylık bağlandığını vurguladı. SGK'ya göre bağlanacak aylığı, sigortalının dönemsel prim günleri ve kazançlarıyla birlikte tahsis talep tarihi belirliyor. Kurum, bu yolla oluşan farkların düzeltilmesine yönelik bir çalışma yürütmediğini de bildirdi.

KDK: Aralık ile ocak arasında yüzde 30 fark

KDK'nın yaptığı incelemede dikkat çekici bir sonuca ulaşıldı. Kurumun açıklamasına göre, 2024 yılının aralık ayında emeklilik başvurusu yapan bir sigortalının 2025 ocak ayına ait aylığı ile aynı sigortalının başvurusunu 2025 ocak ayında yapması halinde alacağı aylık arasında yüzde 30 fark tespit edildi. KDK, yalnızca başvuru tarihinin değişmesinden kaynaklanan bu mağduriyetin giderilmesi için mevzuat değişikliği çalışması başlatılmasını Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile SGK'ya tavsiye etti. KDK kararları ise idareyi bağlamıyor.

Fark neden oluşuyor?

2008 sonrasında uygulanan hesaplama sisteminde, sigortalının geçmiş yıllardaki kazançları başvuru yılına göre belirlenen güncelleme katsayılarıyla yeniden değerleniyor. Aralık ayında emekli olan kişi, ocak ayında emeklilere yapılan enflasyon zammından da yararlanıyor. Ocakta başvuran kişinin ilk aylığı ise yeni yılın katsayılarıyla hesaplanıyor ve bu zam avantajını kaçırabiliyor. Yüksek enflasyon dönemlerinde iki hesap arasındaki makas belirgin şekilde açılıyor.

SGK uzmanı Özgür Erdursun'un hesaplamalarına göre yıl değişiminden kaynaklanan fark 2022'den 2023'e geçişte yaklaşık yüzde 17, 2024'ten 2025'e geçişte yüzde 31, 2025'ten 2026'ya geçişte ise yüzde 5 civarında oldu. Erdursun, emekliliği 2027'ye kalacaklar için yüzde 2-3 düzeyinde yeni bir kayıp ihtimalinden söz ediyor; kesin oran yıl sonu verileriyle netleşecek.

Kademeli emeklilik bekleyenler en çok etkilenen grup

Erdursun'a göre bu durumdan en çok etkilenenler, emeklilik yaşını beklemek zorunda olan ve başvuru tarihini seçme şansı bulunmayan sigortalılar. Kademeli emeklilik kapsamındaki çalışanlar, yaşlarını doldurana kadar prim ödemeye devam etse bile yıl değişimlerinde güncelleme katsayısı nedeniyle gelecekteki aylıklarında kayıp yaşayabiliyor. Uzman, sistemin çalışmayı özendirmesi gerektiğini, ancak mevcut hesaplama yönteminin bazı durumlarda bunun tersine sonuç verdiğini vurguluyor. Türkiye'de en düşük emekli aylığının 23 bin 552 lira, ortalama emekli aylığının ise 27 bin lira civarında olduğu hatırlatılıyor.

Bu yıl emekli olacaklar ne yapmalı?

• e-Devlet'teki "4A Hizmet Dökümü" ve "Emekli Olabilirsiniz" hizmetleriyle şartlarınızın tamamlanıp tamamlanmadığını kontrol edin.
• Şartlarınız aralık ayında doluyorsa, başvurunuzu ocağa sarkıtmadan yapmanın avantajlı olup olmadığını hesaplatın.
• Aylığın, başvuruyu izleyen ayın başından itibaren bağlandığını unutmayın.
• İşten ayrılış tarihinizi kıdem tazminatı haklarınızı da gözeterek planlayın.

Uzmanlar, özellikle yılın son çeyreğinde emekliliğe hak kazanacak çalışanların karar vermeden önce mutlaka tahmini aylık hesabı yaptırmasını öneriyor. Gözler ise şimdi Bakanlık ve SGK'nın KDK tavsiyesi doğrultusunda bir düzenleme yapıp yapmayacağına çevrildi.