Emekli Maaşına Haciz Gelir mi? Hesabına Bloke Konulan Emekli Ne Yapmalı?

Kredi kartı borcu, kefil olunan bir kredi ya da ödenemeyen bir fatura... Borç yükü altındaki emeklilerin en çok sorduğu soru aynı: "Maaşıma haciz gelir mi?" Sorunun cevabı çoğu kişinin sandığından daha güven verici. Emekli aylıkları yasayla korunuyor ve birkaç istisna dışında haczedilemiyor. Buna rağmen her ay binlerce emekli, maaş hesabına konulan blokeyle karşılaşıyor. Çünkü haklarını bilmeyen emekli, itiraz etmediği sürece bu koruma kendiliğinden işlemiyor.

İşte emekli maaşına haczin kuralları, istisnaları ve hesabına bloke konulanların izlemesi gereken yol.

Yasa ne diyor?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesi açık: SGK tarafından bağlanan gelir ve aylıklar, iki istisna dışında haczedilemez. Bu koruma SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı emeklilerinin tamamı için geçerli. Dul ve yetim aylıkları ile malullük aylıkları da aynı güvence altında. Dolayısıyla bir banka, telefon şirketi ya da şahıs alacaklı, emeklinin rızası olmadan maaşına haciz koyduramaz.

İki istisna: nafaka ve SGK alacakları

Korumanın geçerli olmadığı iki durum var. Birincisi nafaka borcu. Mahkeme kararıyla hükmedilen nafaka, emekli aylığından kesilebiliyor. İkincisi SGK'nın kendi alacakları. Emeklinin geçmişten kalan prim borcu ya da kendisine yersiz ödenmiş aylıklar varsa kurum bunları maaştan tahsil edebiliyor. Uygulamada bu kesintiler genellikle aylığın dörtte birini aşmayacak şekilde yapılıyor.

"Rıza" meselesi: imzaladığınız kâğıda dikkat

Üçüncü ve en çok sorun çıkaran başlık, emeklinin kendi muvafakati. Emekli, maaşının haczedilmesine açıkça rıza gösterirse haciz uygulanabiliyor. Ancak 2016'da yapılan yasa değişikliğiyle bu konuya önemli bir güvence getirildi: borç doğmadan ya da icra takibi kesinleşmeden önce verilen muvafakat geçersiz. Yani kredi çekerken imzalanan sözleşmenin içine yerleştirilmiş "maaşımın haczedilmesini kabul ediyorum" cümlesi tek başına haciz için yeterli değil. İcra müdürü, borçlunun takip kesinleştikten sonra verilmiş açık bir rızası yoksa maaşa haciz talebini reddetmek zorunda.

Bu yüzden icra dairesinde ya da alacaklı avukatının sunduğu belgelerde "muvafakat" içeren bir yazıyı okumadan imzalamamak gerekiyor.

Banka kendi alacağı için maaşı kesebilir mi?

En sık yaşanan durum bu. Emekli, maaşını aldığı bankaya kredi ya da kredi kartı borcunu ödeyemeyince banka, sözleşmedeki "takas ve mahsup" maddesine dayanarak yatan maaşa bloke koyuyor. Yargı kararlarında, emekli aylığının tamamına bu şekilde el konulması haczedilmezlik kuralını dolanma olarak değerlendiriliyor ve hukuka aykırı bulunuyor. Emekli, önce bankaya yazılı başvuruyla blokenin kaldırılmasını isteyebilir; sonuç alamazsa tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine gidebilir.

Hesaba bloke konulduysa ne yapılmalı?

1. Blokenin kaynağını öğrenin. Bankadan, blokenin hangi icra dosyası ya da hangi alacak nedeniyle konulduğunu yazılı olarak isteyin.

2. İcra dairesine başvurun. Bloke bir icra dosyasından geldiyse ilgili icra müdürlüğüne dilekçeyle başvurup hesaptaki paranın emekli aylığı olduğunu belirtin ve haczin kaldırılmasını isteyin. Dilekçeye bankadan alacağınız, hesaba yalnızca emekli maaşı yattığını gösteren dökümü ekleyin.

3. Süreyi kaçırmayın. İcra müdürlüğü talebi reddederse, haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine "haczedilmezlik şikâyeti" yapmanız gerekiyor. Bu süre geçtikten sonra itiraz hakkı zorlaşıyor.

4. Maaş hesabını ayrı tutun. Emekli aylığının yattığı hesaba kira geliri, havale ya da başka paralar da giriyorsa, hangi tutarın maaş olduğunu kanıtlamak güçleşiyor. Maaş hesabını yalnızca aylık için kullanmak, olası bir hacizde en güçlü savunma.

Promosyon ve bayram ikramiyesi haczedilir mi?

Bayram ikramiyesi de SGK tarafından ödenen bir tutar olduğu için aynı korumadan yararlanıyor. Banka promosyonu ise SGK ödemesi değil, bankanın yaptığı bir ödeme. Bu nedenle promosyon tutarı haciz konusu olabiliyor.

Kefil olan emekli için durum farklı mı?

Hayır. Kefalet borcu da olağan bir borç ve emekli aylığı bu borç için de rıza olmadan haczedilemiyor. Ancak alacaklı, emeklinin maaşı dışındaki mal varlığına, örneğin evine, arabasına ya da başka hesaplarındaki birikime başvurabiliyor. Koruma yalnızca aylığın kendisini kapsıyor.

Uzmanlar, borcunu ödeyemeyen emeklilere icra kâğıtlarını görmezden gelmemelerini, tebligat geldiğinde süreleri takip etmelerini ve gerekirse baroların ücretsiz adli yardım bürolarından destek almalarını öneriyor.