Asgari Ücretlinin 9 Aylık Kaybı Belli Oldu! Cebinden 83 Bin 360 TL Eridi

Asgari ücretle geçinen milyonlarca çalışan, yılbaşında aldığı zammın ne kadarının cebinde kaldığını merak ediyor. Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi (DİSK-AR), ekim ayında yayımladığı “Ücret Kayıpları İzleme Raporu” ile bu soruya rakamla yanıt verdi. Rapora göre asgari ücretlinin ocak-eylül dönemindeki toplam kaybı 83 bin 360 lirayı buldu.

83 bin 360 lira nasıl hesaplandı?

DİSK-AR hesaplamada aylık 33 bin 30 liralık brüt asgari ücreti esas aldı. Bu ücretten yapılan kesintiler ile fiyat artışlarının alım gücünde yol açtığı aşınma dokuz ay boyunca üst üste toplandı. Ortaya çıkan tutar 83 bin 360 lira oldu.

Dokuz aylık brüt asgari ücretin toplamı 297 bin 270 lira ediyor. Hesaplanan kayıp bu tutarın yaklaşık yüzde 28'ine karşılık geliyor. Bir başka deyişle asgari ücretlinin dokuz ayda hak ettiği brüt kazancın dörtte birinden fazlası, ya kesinti olarak ya da pahalılık nedeniyle elinden çıkmış durumda.

Raporda bir ayrıntının altı özellikle çiziliyor: yüzde 28'lik oran yalnızca enflasyonun net ücrette açtığı gediği göstermiyor. Toplamın içinde brüt ücret üzerinden yapılan yasal kesintiler de yer alıyor. Yani rakam, “işçinin emeğinin karşılığı olarak hesaplanan paranın ne kadarı sofraya ulaşmadı” sorusunun cevabı.

Tüm sigortalılarda kayıp 2,25 trilyon lira

Çalışma yalnızca asgari ücretlilerle sınırlı değil. DİSK-AR, ortalama kayıtlı işçi ücretlerini temel alarak 17 milyonu aşkın sigortalı çalışanın toplam kaybını da hesapladı. Yılın ilk dokuz ayında vergi ve enflasyonun işçilere maliyeti en az 2 trilyon 254 milyar 221 milyon lira olarak açıklandı.

Bu tutarın iki ana kalemi var. Fiyat artışlarının ücretlerde yol açtığı birikimli erime 1 trilyon 223 milyar lirayı aşıyor. Vergi kaynaklı kayıp ise yaklaşık 1 trilyon 31 milyar lira. Oransal olarak bakıldığında kaybın yüzde 54,3'ü enflasyondan, yüzde 45,7'si vergilerden kaynaklanıyor.

Vergi dilimi neden bu kadar etkili?

Asgari ücretin kendisi gelir ve damga vergisinden muaf. Ancak asgari ücretin biraz üzerinde kazanan çalışanlar için durum farklı. Yıl ilerledikçe kümülatif gelir vergisi matrahı büyüyor, çalışan bir üst vergi dilimine giriyor ve aynı brüt ücretle eline geçen net para azalıyor. Yılın ikinci yarısında maaş bordrolarında görülen düşüşün nedeni bu.

Sendikalar bu yüzden iki talebi sürekli gündemde tutuyor: ilk vergi diliminin oranının düşürülmesi ve dilim tutarlarının yeniden değerleme oranında değil, en az ücret artışları kadar yükseltilmesi.

Ocak zammı için ne anlama geliyor?

Rapor, aralık ayında toplanacak Asgari Ücret Tespit Komisyonu öncesinde işçi kesiminin elini güçlendiren bir veri niteliğinde. Net asgari ücret şu anda 28 bin 75 lira. 2027 için dile getirilen tahminler yüzde 25 ile yüzde 30 arasında yoğunlaşıyor; bu oranlar net ücreti 35 bin ile 36 bin 600 lira bandına taşıyor.

İşçi tarafı ise yalnızca beklenen enflasyonun değil, yıl içinde oluşan kaybın da telafi edilmesini istiyor. Temmuzda ara zam yapılmadığı için asgari ücretli yılın tamamını tek bir artışla geçiriyor ve fiyatlar yükseldikçe aradaki makas açılıyor.

Yeni asgari ücret için resmî takvim henüz açıklanmadı. Komisyonun aralık ayında toplanması, kararın da yıl bitmeden Resmî Gazete'de yayımlanması bekleniyor. O güne kadar açıklanacak ekim ve kasım enflasyonu, masadaki rakamların yönünü belirleyecek.

Çalışan kendi kaybını nasıl görebilir?

Asgari ücretin üzerinde maaş alan çalışanlar, e-Devlet'teki “4A Hizmet Dökümü” ile işyerinden alacakları aylık bordroları karşılaştırarak vergi kesintisinin yıl içinde nasıl arttığını izleyebiliyor. Ocak bordrosundaki net tutar ile eylül bordrosundaki net tutar arasındaki fark, vergi dilimi etkisinin en somut göstergesi. Bu farkı görmek, yeni yıl ücret görüşmelerinde çalışanın elini güçlendiriyor.