"Annem Hasta" Deyip İzin Alan İşçi Tazminatsız Kovuldu! Mahkeme Kararını Verdi

İş yerinden izin alabilmek için söylenen küçük bir yalan, bir çalışana hem işini hem de tazminatını kaybettirdi. Perakende sektöründe satış elemanı olarak çalışan İ.B., yöneticisine "annem hasta" diyerek izin aldı, o günü ise kız arkadaşıyla geçirdi. Gerçek ortaya çıkınca iş sözleşmesi tazminat ödenmeden feshedildi. İşçinin açtığı davada son sözü söyleyen Bölge Adliye Mahkemesi, işvereni haklı buldu. Karar, benzer durumdaki tüm çalışanlar için emsal niteliği taşıyor.

Olay nasıl gelişti?

Dava dosyasına göre İ.B., 8 Kasım 2023'te yöneticisini arayarak annesinin hasta olduğunu söyledi ve izin istedi. İzin verildi. Fesih bildiriminde yer alan bilgiye göre işçi, daha sonra yöneticisini yeniden arayarak doğruyu söylemediğini, o gün kız arkadaşıyla buluştuğunu anlattı.

Şirket bunun üzerine iş sözleşmesini 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25. maddesinin ikinci bendi kapsamında, yani "ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller" gerekçesiyle derhâl ve tazminatsız olarak sona erdirdi.

İşçi işe iade ve sendikal tazminat istedi

İşten çıkarılan İ.B. iş mahkemesine başvurdu. Sözleşmesinin haksız biçimde ve geçerli bir sebep gösterilmeden feshedildiğini, asıl nedenin sendikal faaliyet olduğunu öne sürdü. İşe iadesini ve işverenin kendisini işe başlatıp başlatmamasından bağımsız olarak en az 1 yıl 3 aylık brüt ücreti tutarında sendikal tazminat ödenmesini talep etti.

İşveren ise davanın reddini istedi; çalışanın iş yeri disiplinine aykırı davrandığını, savunmasında yalan söylediğini kabul ettiğini ve güveni kötüye kullandığını belirtti.

İlk karar: "Geçerli neden"

İş mahkemesi, işçinin yalan beyanla izin aldığını ve iş yeri dışında kız arkadaşıyla buluştuğunu kendisinin de kabul ettiğine dikkat çekti. Bu davranışın taraflar arasındaki güven ilişkisini zedelediğine, işverenin böyle bir çalışanla devam etmeye zorlanamayacağına hükmetti. Mahkeme, feshin "en azından geçerli nedene" dayandığını belirterek işe iade talebini reddetti.

İstinaf bir adım ileri gitti: "Haklı neden"

Karar iki taraftan da istinafa taşındı. Dosyayı inceleyen Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, işçinin itirazlarını yerinde bulmadı, işverenin itirazını ise kabul etti. Daire, tanık beyanlarının iddiayı doğruladığını belirterek işçinin eyleminin İş Kanunu'nun 25/II maddesinin a, d ve e fıkraları birlikte değerlendirildiğinde "haklı nedenle derhâl fesih" sebebi olduğuna karar verdi. Kararda "Davacının iş sözleşmesi haklı sebeple feshedilmiştir" denildi.

"Geçerli" ile "haklı" neden arasındaki fark ne?

İki kavram birbirine benzese de sonuçları çok farklı. Geçerli nedenle fesihte işçi işe iade edilemez, ancak kıdem ve ihbar tazminatını alır. Haklı nedenle fesihte ise işveren bildirim süresi beklemeden sözleşmeyi sona erdirir ve işçiye ne kıdem ne de ihbar tazminatı öder. İstinafın nitelendirmeyi "haklı neden" olarak değiştirmesi, işçinin yıllara dayanan tazminat hakkını da ortadan kaldırdı.

İş Kanunu'nun 25/II maddesi ne diyor?

Madde, işverene derhâl fesih hakkı veren davranışları sayıyor. Bunların başlıcaları şöyle:

Yanıltma: İşe girerken gerekli nitelikler konusunda işvereni yanıltmak.

Doğruluk ve bağlılığa aykırılık: İşverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, meslek sırlarını açıklamak.

Devamsızlık: İzinsiz ya da mazeretsiz olarak ardı ardına iki iş günü, bir ayda iki kez tatil gününü izleyen iş günü ya da bir ayda üç iş günü işe gelmemek.

Görevi yapmamak: Hatırlatıldığı hâlde görevleri yerine getirmemekte ısrar etmek.

İşverenin bu hakkı, olayı öğrendiği günden itibaren altı iş günü içinde kullanması gerekiyor.

Çalışanlar için çıkarılacak dersler

Karar, izin alırken verilen bilginin doğruluğunun hukuken önem taşıdığını gösteriyor. Mahkemeler tek bir günlük izni değil, işverene bilerek yanlış beyanda bulunulmasını güven ilişkisinin ihlali sayıyor. Aynı ilke sahte sağlık raporu, gerçeğe aykırı mazeret bildirimi ve raporluyken başka bir işte çalışma gibi durumlar için de geçerli.

Öte yandan çalışanın mazeret izni hakkı yasal güvence altında. Anne, baba, eş, kardeş ya da çocuğun ölümünde üç gün, evlilikte üç gün ücretli izin veriliyor. Yakınının hastalığı nedeniyle izne ihtiyaç duyan işçi, yıllık iznini ya da işverenin onayıyla ücretsiz izni kullanabiliyor. İhtiyaç gerçekse belgelendirmek, değilse yıllık izin talep etmek en güvenli yol.