Vatandaşlık Maaşında Geri Sayım! Destek İl İl, İlçe İlçe Belirlenecek

Kamuoyunda "vatandaşlık maaşı" olarak bilinen yeni sosyal destek modelinde hazırlıklar son aşamaya geldi. Geliri belirli bir eşiğin altında kalan aileleri desteklemek üzere tasarlanan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için il ve ilçe düzeyinde etki analizi yapılıyor. Çalışmanın ekim ayı içinde tamamlanması bekleniyor. Sistemin en dikkat çekici yanı ise herkese aynı paranın verilmeyecek olması: Destekler, ailenin yaşadığı yerin ihtiyaçlarına göre şekillenecek.

GETAD nedir?

Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, mevcut sosyal yardımları tek çatı altında toplayan ve hane gelirini asgari bir düzeye tamamlamayı hedefleyen yeni bir model. Buna göre geliri belirlenecek eşiğin altında kalan hanelere gıda, kira ve ısınma gibi temel ihtiyaçları için destek sağlanacak. Ekonomi yönetimi sistemi, sosyal yardım alanında yapısal bir reform olarak tanımlıyor. Mevcut yardım düzeninin aile odaklı, kapsayıcı ve fert başına asgari bir geliri güvence altına alacak biçimde yeniden tasarlanması öngörülüyor.

Destek her yerde aynı olmayacak

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın birlikte yürüttüğü çalışmada, gelir düzeyi düşük ailelere bölgelere göre hangi desteklerin verileceği tek tek belirleniyor. Konuya yakın kaynaklar, ihtiyaçların il il, ilçe ilçe saptandığını, düşük gelirli ailelerin tamamına aynı desteğin sağlanmayacağını aktarıyor.

Verilen örnek de açıklayıcı: Antalya'da verilecek destek ile Hakkari'de verilecek destek aynı olmayacak. Yardımın türü, ailelerin bütçesinde en çok yer tutan kaleme göre değişecek. Kimi yerde enerji ve ısınma, kimi yerde kira, kimi yerde gıda desteği öne çıkacak.

Ne zaman başlayacak?

Edinilen bilgiye göre takvim şöyle işleyecek: Etki analizi ekimde tamamlanacak. 2027 bütçesinin Meclis'teki görüşmeleri bittikten sonra GETAD için bütçe planlaması yapılacak. İhtiyaç duyulması halinde yasal düzenleme için adım atılacak. Sistemin 2027 yılı içinde uygulamaya girmesi hedefleniyor. Gelir eşiğinin ne olacağı ve desteklerin tutarı ise henüz açıklanmadı; bu ayrıntılar çalışmanın tamamlanmasının ardından netleşecek.

En düşük emekli aylığı tartışmasını bitirebilir

Yeni sistemin, her zam döneminde gündeme gelen en düşük emekli aylığı tartışmasını da sona erdirmesi bekleniyor. Çünkü modelde esas alınan ölçüt kişinin aylığı değil, hanenin toplam geliri olacak. Aylığı düşük olan ancak hanesinde başka geliri bulunmayan emekliler, gelir tamamlayıcı destekten yararlanabilecek gruplar arasında sayılıyor.

İkinci destek: Kiralık sosyal konut

Dar gelirliye yönelik ikinci adım konut alanında atıldı. İstanbul'da konuta erişimi kolaylaştırmak için başlatılan kiralık sosyal konut projesi toplam 15 bin konuttan oluşuyor. İlk etapta 12 ilçede bin 71 konut kiraya veriliyor ve bu etabın başvuruları 25 Eylül'de tamamlandı. Başvurular e-Devlet üzerinden TOKİ'nin "Konut / İşyeri Başvuru" hizmetiyle alındı; sonuçlar da aynı ekrandan takip edilebiliyor.

Kiralar 10 bin liradan başlıyor

Projede kira bedeli 1+1 konutlarda 10 bin, 2+1 konutlarda 12 bin, 3+1 konutlarda 15 bin, 4+1 konutlarda 18 bin liradan başlıyor. Genç evli ailelere 1+1 veya 2+1, iki ve daha fazla çocuklu ailelere ise 2+1, 3+1 veya 4+1 daire tahsis ediliyor. Konutların ekim ayında teslim edilmesi planlanıyor.

Kira bedeli, teslim tarihinden itibaren 12 ay boyunca artırılmayacak. Bu sürenin bitimini izleyen ilk ocak ayında kiraya TÜFE oranında zam yapılacak. Kira ödemeleri teslimi takip eden ayın 20'sinde başlayacak. Tahsis süresi üç yılla sınırlı ve uzatılamıyor; bu süre içinde konut satın alan hak sahiplerinin kiralık sosyal konutu boşaltması gerekiyor.

Şimdi başvuru var mı?

GETAD için henüz bir başvuru ekranı açılmış değil. Sistemin ayrıntıları resmen duyurulmadan başvuru alındığını öne süren mesaj ve internet sitelerine itibar edilmemesi gerekiyor. Mevcut sosyal yardımlar ise yürürlükte: İhtiyaç sahibi aileler e-Devlet'teki Sosyal Yardım Başvuru Hizmeti üzerinden ya da ikamet ettikleri yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na giderek başvurabiliyor.