Memura Geriye Dönük Aile Yardımı! "3 Ay Sınırı Uygulanamaz" Kararı

Eşi çalışmayan ya da çocuğu olan memurlara ödenen aile yardımıyla ilgili emsal niteliğinde bir karar daha çıktı. Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK), aile yardımı hakkını kuruma geç bildiren memurlara yalnızca son üç ay için ödeme yapılmasını hukuka aykırı buldu. Kurum, bu yöndeki üçüncü kararında, hak kazanılan tarihten itibaren tüm dönemin ödenmesi gerektiğine hükmetti. Karar, benzer durumdaki binlerce kamu görevlisini yakından ilgilendiriyor.

Olay nasıl gelişti?

Karara konu olan başvuru, Aksu İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı bir ortaokulda görev yapan öğretmenden geldi. Öğretmenin eşi 15 Eylül 2025 ile 15 Haziran 2026 tarihleri arasında ücretsiz izne ayrıldı. Eşin bu dönemde gelir elde etmemesi, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na göre öğretmenin eşi için aile yardımı alma şartlarını oluşturuyordu.

Ancak öğretmen durumu, eşinin izni bitip göreve döndükten sonra kurumuna bildirdi. İdare, bildirimin süresinde yapılmadığını öne sürerek geriye dönük yalnızca üç aylık dönemi değerlendirdi. Haziran ayı da eşin göreve başlaması gerekçesiyle ödenmedi. Sonuçta dokuz aylık dönemin yalnızca nisan ve mayıs ayları için ödeme yapıldı.

Tartışmalı 3 ay kuralı nereden geliyor?

İdarelerin dayandığı hüküm, Kamu Görevlileri Hakem Kurulu'nun 2025/1 sayılı kararının 35. maddesi. Bu maddeye göre eş ve çocuk durumundaki değişikliği sonradan bildiren personele, bildirimden önceki en fazla üç aylık dönem için aile yardımı veriliyor. Bu süre 1 Ekim 2025 öncesine de taşamıyor. Kurumlar bu hükmü, geç yapılan bildirimlerde ödemeyi otomatik olarak üç ayla sınırlayan bir kural gibi uyguluyor.

KDK: Kanunda böyle bir süre yok

Kamu Denetçiliği Kurumu ise farklı düşünüyor. Kararda, 657 sayılı Kanun'un 202, 203 ve 204. maddelerinde aile yardımına hangi şartlarla hak kazanılacağının ve nasıl ödeneceğinin açıkça düzenlendiği hatırlatıldı. Kanunda, yardımın geriye dönük istenemeyeceğine ya da bildirimin belirli bir süre içinde yapılması gerektiğine dair bir hüküm bulunmadığı vurgulandı.

Kurum, toplu sözleşmelerin amacının kamu görevlilerine mevcut haklarına ek haklar kazandırmak olduğuna dikkat çekti. 35. maddeyle memura yeni bir hak verilmediği, tersine kanundan doğan bir hakkın kısıtlandığı tespit edildi. Kararda Danıştay içtihadına atıf yapılarak, alt düzeydeki düzenlemelerin kanunla tanınan bir hakkı daraltamayacağı belirtildi.

Karar ne diyor?

KDK, öğretmenin aile yardımına hak kazandığı tarihten itibaren bu ödenekten yararlanması gerektiği, bildirimin hangi tarihte yapıldığının kanundan doğan hakkı ortadan kaldırmayacağı sonucuna vardı. Geriye dönük ödeme yapılmamasının hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı belirtilerek Milli Eğitim Bakanlığı'na ödenmeyen ayların da karşılanması yönünde tavsiyede bulunuldu. Kararda ayrıca, idarenin vatandaşa başvuru yollarını göstermesi gerektiği de hatırlatıldı.

Mahkemeler de aynı yönde karar veriyor

Kurum, gerekçesinde Sayıştay'ın 2010 tarihli bir ilamını, Aksaray ve Manisa idare mahkemelerinin kararlarını ve Danıştay 12. Dairesi'nin Şubat 2024 tarihli kararını da andı. Danıştay'ın o kararında aile ve çocuk yardımı talebinin reddine ilişkin işlem iptal edilmiş, ödenmeyen tutarların memura ödenmesine hükmedilmişti.

Benzer durumdaki memur ne yapmalı?

Eşi işten ayrılan, ücretsiz izne çıkan ya da çocuğu doğan ancak bunu kurumuna geç bildiren memurlar, ödenmeyen dönemler için önce kendi kurumlarına yazılı başvuru yapabilir. Talebin reddedilmesi ya da 30 gün içinde yanıt verilmemesi halinde Kamu Denetçiliği Kurumu'na e-Devlet üzerinden ücretsiz başvuru yapılabiliyor. İdare mahkemesinde dava açma yolu da açık.

KDK kararları tavsiye niteliğinde olduğundan idareyi doğrudan bağlamıyor; ancak kurumların bu kararlara uyma oranı yüksek ve kararlar olası davalarda güçlü bir dayanak oluşturuyor. Uzmanlar, hak kaybı yaşamamak için eş ve çocuk durumundaki değişikliklerin gecikmeden, aile yardımı bildirimiyle birlikte kuruma iletilmesini öneriyor.