Eylülün Zam Şampiyonu Belli Oldu! Bu Ürünler ise Yüzde 24 Ucuzladı

Türkiye İstatistik Kurumu, eylül ayı enflasyonuyla birlikte ay içinde fiyatı en çok artan ve en çok düşen ürünlerin listesini de yayımladı. Okulların açıldığı, üniversite kayıtlarının yapıldığı ayda zam listesinin başını eğitim kalemleri çekti. Akaryakıta gelen art arda zamlar da sıralamada kendine yer buldu. Buna karşın pazar tezgâhından iyi haberler var: bazı meyve ve sebzelerin fiyatı bir ayda dörtte bir oranında geriledi.

Eylülde tüketici fiyatları genel olarak aylık yüzde 1,84, yıllık yüzde 29,73 arttı. İşte bu ortalamanın arkasındaki ürün ürün tablo.

Fiyatı en çok artan 7 kalem

Eylül ayının zam şampiyonu yükseköğretim oldu. Özel üniversite ücretlerinin yeni döneme zamlı girmesiyle bu kalemdeki aylık artış yüzde 25,79'u buldu. Listenin tamamı şöyle:

1. Yükseköğretim eğitimi: yüzde 25,79
2. Hurma, incir ve tropikal meyveler: yüzde 23,31
3. Yurt ve öğrenci konaklama hizmetleri: yüzde 19,99
4. Okul servisleri: yüzde 16,04
5. Motorin: yüzde 12,93
6. Margarin: yüzde 12,23
7. Benzin: yüzde 11,55

Listedeki yedi kalemin üçü doğrudan okul masrafı. Üniversite harcı, yurt ücreti ve servis parası aynı ay içinde zamlanınca, öğrencisi olan ailelerin eylül bütçesi genel enflasyonun çok üzerinde bir yükle karşılaştı.

Akaryakıt neden bu kadar arttı?

Motorin ve benzin, listede beşinci ve yedinci sırada yer aldı. Bunun iki nedeni var: küresel petrol fiyatlarının yeniden yükselmesi ve akaryakıtta vergi artışını sınırlayan eşel mobil uygulamasından kademeli çıkış. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, mazottan sonra benzinde de bu uygulamadan adım adım çıkıldığını açıklamıştı. Akaryakıttaki artış nakliye maliyetleri üzerinden önümüzdeki aylarda başka ürünlerin fiyatına da yansıyabilir.

Fiyatı en çok düşen ürünler

Madalyonun diğer yüzünde ise mevsim etkisi var. Hasadı başlayan ürünlerde fiyatlar belirgin biçimde geriledi:

1. Turunçgiller: yüzde 24,41 düşüş
2. Soğan, sarımsak, havuç, mantar gibi diğer taze sebzeler: yüzde 17,62 düşüş
3. Diğer taze meyveler: yüzde 13,12 düşüş
4. Yurt dışı uçak bileti: yüzde 12,96 düşüş
5. Patates gibi yumrulu sebzeler: yüzde 11,78 düşüş
6. Araç kiralama: yüzde 9,22 düşüş
7. Taze ve dondurulmuş balık: yüzde 8,89 düşüş
8. Elma, armut, şeftali gibi çekirdekli meyveler: yüzde 8,41 düşüş
9. Yurt içi uçak bileti: yüzde 6,8 düşüş

Av yasağının kalkmasıyla tezgâhlar balıkla doldu ve fiyatlar yüzde 9'a yakın indi. Turizm sezonunun kapanması ise uçak bileti ve araç kiralama fiyatlarını aşağı çekti.

Mutfakta durum ne?

Yıllık bazda gıda enflasyonu eylülde yüzde 27,6'ya geriledi; geçen yılın aynı ayına göre 8,4 puan daha düşük. Yani gıda fiyatları artmaya devam ediyor ama genel enflasyonun altında bir hızla. Buna karşılık hizmet kalemleri hâlâ yüksek seyrediyor: eğitimde yıllık artış yüzde 48,6, kirada yüzde 41,3. Aile bütçesini asıl zorlayan kalemlerin artık market değil, okul ve kira olduğu görülüyor.

Bu tablo tüketiciye ne söylüyor?

Listeler alışveriş planı için de ipucu veriyor. Turunçgil, patates, soğan ve elma gibi ürünler mevsiminin en uygun fiyatlı döneminde; kışlık stok yapmak isteyenler için doğru zaman. Balık da sezon başı fiyatlarıyla sofraların ekonomik protein kaynağı olmaya aday. Tropikal meyve ve mevsim dışı ürünlerde ise fiyatlar yüksek seyrediyor.

Akaryakıt tarafında kasım ve aralık başında yeni vergi ayarlamaları bekleniyor. Aracını düzenli kullananlar için önümüzdeki aylarda en çok artacak gider kalemi yine pompa fiyatları olacak gibi görünüyor. Ekim ayının zam ve indirim listesi, kasım ayının ilk günlerinde açıklanacak enflasyon verisiyle birlikte duyurulacak.

Liste nasıl hazırlanıyor?

TÜİK, enflasyon sepetindeki yüzlerce madde için her ay ülke genelindeki on binlerce iş yerinden fiyat topluyor. Açıklanan oranlar ülke ortalamasını yansıttığı için tek tek şehirlerde ve marketlerde farklı tablolar görülebiliyor. Bu nedenle listedeki değişimler, kendi alışveriş fişinizle birebir örtüşmeyebilir; yine de hangi kalemlerde bütçenin zorlandığını göstermesi açısından yol gösterici.