En Düşük Emekli Aylığı İçin 3 Formül Masada! Kök Maaş Yeniden Hesaplanabilir

Ocak zammına üç ay kala emeklilerin en çok merak ettiği soru yeniden gündemde: en düşük emekli aylığı ne olacak? Bugün 23 bin 552 TL olarak uygulanan taban aylık, kök maaşı bu tutarın altında kalan 5 milyon 100 binden fazla emekliyi doğrudan ilgilendiriyor. Ekonomi yönetiminin yıl sonuna doğru hızlandırdığı çalışmalarda ise üç farklı formülün öne çıktığı belirtiliyor. Seçeneklerden biri taban aylığı asgari ücrete bağlıyor, biri doğrudan cebe giren ek ödeme öngörüyor, üçüncüsü ise sistemin temeline, yani kök aylığa dokunuyor.

Henüz alınmış bir karar yok; ancak hangi formülün seçileceği milyonlarca emeklinin ocak ayında alacağı parayı belirleyecek.

Önce sorunu anlamak gerekiyor

Emekli aylıklarına her altı ayda bir enflasyon oranında zam yapılıyor. Ancak bu zam, emeklinin hesaplanmış gerçek aylığı olan "kök aylığa" uygulanıyor. Kök aylığı 15 bin TL olan bir emekli, eline taban tutar olan 23.552 TL geçtiği için zammı fiilen hissetmiyor; kök aylığı yükselse bile taban tutarın altında kaldığı sürece aldığı para değişmiyor. Bu yüzden her zam döneminde Meclis'ten ayrı bir kanun çıkarılarak taban aylık yükseltiliyor ve aradaki fark Hazine'den karşılanıyor.

Örneğin eylül enflasyonuyla kesinleşen yüzde 5,57'lik üç aylık fark, kök aylığı tabanın altında olan emekliye kendiliğinden yansımayacak. İşte üç formül, tam da bu düğümü çözmeyi hedefliyor.

1. formül: Asgari ücrete endeksleme

İlk seçenek, en düşük emekli aylığı ile net asgari ücret arasında kalıcı bir bağ kurulması. Buna göre taban aylık, asgari ücretin belirli bir oranı olarak tanımlanacak ya da belirli bir seviyenin altına düşmeyecek. Asgari ücret arttıkça taban aylık da kendiliğinden güncellenecek; böylece her altı ayda bir Meclis'ten kanun çıkarma zorunluluğu ortadan kalkacak.

Bugünkü rakamlarla en düşük aylık, 28.075,50 TL'lik net asgari ücretin yaklaşık yüzde 84'üne denk geliyor. Oran ne belirlenirse belirlensin, bu formülde aralık ayında açıklanacak asgari ücret emekli için de belirleyici olacak.

2. formül: Seyyanen artış ya da refah payı

İkinci seçenek, enflasyon farkından bağımsız olarak en düşük aylığı alanlara sabit tutarlı bir ilave ödeme yapılması. Seyyanen zam ya da refah payı adıyla uygulanabilecek modelde, kaynak doğrudan en alt gelir grubuna yönlendiriliyor. Yüksek aylık alan emekli bu formülden yararlanmıyor ya da sınırlı yararlanıyor; taban aylıkla geçinen emekli ise oransal olarak en yüksek artışı görüyor.

Uygulaması en hızlı ve bütçe etkisi en kolay hesaplanan yöntem bu olduğu için kısa vadede en güçlü seçenek olarak değerlendiriliyor.

3. formül: Kök aylıkların yeniden hesaplanması

En kapsamlı ve emeklilerin yıllardır beklediği seçenek ise kök aylık sisteminin yeniden ele alınması. Özellikle 2000 yılından sonra emekli olanların aylık bağlama oranları ve prim kazançlarının güncellenme biçimi nedeniyle, aynı primi ödeyip farklı tarihlerde emekli olanlar arasında büyük farklar oluşmuş durumda. Bu formülde yalnızca taban yükseltilmiyor; aylıkların hangi ölçütlere göre hesaplandığı gözden geçiriliyor ve 2000 sonrası emekli olan milyonlarca kişinin aylığı yeniden hesaplanıyor.

Kamuoyunda "intibak" olarak bilinen bu düzenleme hayata geçerse, Hazine desteğiyle taban tutara tamamlanan aylıklar yerine emeklinin esas aylığı artmış olacak. Böylece sonraki zamlar da doğrudan cebe yansıyacak. Buna karşılık maliyeti en yüksek ve hazırlığı en uzun süren seçenek de bu.

Hangisi daha olası?

Üç formül birbirinin alternatifi olduğu kadar tamamlayıcısı da olabilir. Kulislerde, kısa vadede taban aylığın yeniden yükseltilmesi, orta vadede ise asgari ücretle bağ kurulması ya da kademeli bir kök aylık düzenlemesi ihtimali konuşuluyor. Nihai kararda bütçe imkânları belirleyici olacak.

Takvim nasıl işleyecek?

Emeklinin altı aylık zam oranı, aralık enflasyonunun açıklanacağı ocak ayının ilk günlerinde kesinleşecek. Mevcut tahminlere göre SSK ve Bağ-Kur emeklisinin zammı yüzde 9 ile 10 arasında bekleniyor. Yalnızca bu oran uygulansa bile 23.552 TL'lik taban aylığın 25 bin 700-25 bin 900 TL bandına çıkarılması gerekiyor. Taban aylığa ilişkin kanun teklifinin, önceki yıllarda olduğu gibi ocak ayında Meclis'e sunulması bekleniyor. Hangi formülün seçildiği de o teklifle birlikte netleşecek.