Emekliye Yeni Maaş Formülü! Çalıştıkça Aylık Düşmesin Diye Harekete Geçildi

Emeklilik için yaşını ve prim gününü doldurduğu halde çalışmaya devam eden milyonlarca kişinin ortak bir şikâyeti var: Daha çok prim ödüyorlar ama emekli aylıkları beklendiği kadar artmıyor, hatta bazı durumlarda düşüyor. "Çalıştıkça maaşım eriyor" serzenişine neden olan bu sistemin değişmesi için kapı aralandı. Yeni Orta Vadeli Program'da (OVP) yer alan bir hedef, emekli aylığı hesabında yeni bir dönemin habercisi olarak yorumlanıyor.

OVP'de ne yazıyor?

SGK Başuzmanı İsa Karakaş, programdaki emeklilik maddelerini ayrıntılı biçimde incelediğini belirterek dikkat çeken ifadeyi paylaştı. Programda şu cümle yer alıyor: "Kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen düzenlemeler hayata geçirilerek sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği güçlendirilecektir."

Karakaş'a göre bu hedefin, programa göre önümüzdeki yıl içinde hayata geçirilmesi gerekiyor. Yani 2027, emekli aylığı hesabında değişiklik yılı olabilir.

Maaş neden çalıştıkça düşebiliyor?

Sorunun kaynağında emekli aylığının hesaplanma biçimi var. Karakaş'ın anlatımıyla SSK emekli aylığı, genel olarak ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranının (ABO) çarpılmasıyla bulunuyor. Burada kilit rol ABO'da.

Sigortalının çalışma hayatı üç ayrı döneme bölünüyor: 2000 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası. Her dönemin aylık bağlama oranı farklı. Eski dönemlerde oranlar yüksek, 2008 sonrasında ise belirgin biçimde düşük. Emekliliğe hak kazanan biri çalışmaya devam ettiğinde, yeni primleri düşük oranlı döneme ekleniyor ve bu dönemin toplam hesaptaki ağırlığı artıyor. Sonuçta fazladan ödenen primler aylığı yukarı çekmek yerine ortalamayı aşağı indirebiliyor.

Hem SGK hem çalışan kaybediyor

Bu durum, emekliliği gelen çalışanı bir an önce dilekçe vermeye itiyor. Karakaş, tablonun iki taraf için de zararlı olduğunu vurguluyor. Çalışan sistemden erken çıkınca SGK her ay alacağı primden mahrum kalıyor, üstüne bir de emekli aylığı ödemeye başlıyor. Çalışan ise daha uzun süre prim ödeyerek daha yüksek bir aylığa ulaşma şansını kullanamıyor.

Karakaş'ın değerlendirmesine göre durum tersine çevrilirse, yani çalıştıkça aylık artarsa, emekliliği gelenler bile sistemde daha uzun süre kalacak. SSK ve Bağ-Kur sigortalılarının çalıştıkça daha yüksek emekli maaşı alması yönünde bir yasal düzenleme, milyonlarca çalışanın en büyük beklentisi haline gelmiş durumda.

Masadaki iki formül

Karakaş, önümüzdeki dönemde gündeme gelebilecek iki modelden söz ediyor:

1. İki ayrı taban aylık: Kısmi emeklilik (daha az prim günüyle emekli olanlar) ile normal emeklilik için iki ayrı taban maaş uygulamasına geçilebilir. Bu modelde tam prim gününü dolduranların taban aylığı, kısmi emeklilerden daha yüksek belirlenir.

2. 25 yıldan sonrası için ek oran: 25 yılın üzerindeki çalışmalarda her bir yıl için aylık bağlama oranına ilave artış öngören bir sistem hayata geçirilebilir. Böylece uzun süre çalışan, bunun karşılığını aylığında görür.

Uzman isme göre bu adımlar atılırsa hem çalışan sayısının emekli sayısına oranı (aktif/pasif dengesi) iyileşecek hem de sigortalıların "çalıştıkça aylığım azalacak" kaygısı ortadan kalkacak.

1999 öncesi ve sonrası girişliler nasıl etkilenir?

Olası bir düzenlemeden en çok etkilenecek iki grup var. İlki, EYT ile emeklilik hakkını elde eden ama çalışmayı sürdüren 1999 öncesi girişliler. Bu kişilerin eski dönem oranları yüksek olduğu için, her ek çalışma yılı ortalamayı aşağı çekme riski taşıyor. İkinci grup ise 1999 sonrasında sigortalı olan ve çalışma hayatının büyük kısmı düşük oranlı döneme denk gelenler. Uzun çalışmayı ödüllendiren bir formül, özellikle bu grubun aylığını yukarı taşıyabilir.

Kesinleşen bir şey var mı?

Hayır. Şu an için Meclis'e sunulmuş bir kanun teklifi ya da açıklanmış bir takvim yok. Ortada yalnızca OVP'de yer alan genel bir hedef ve uzmanların bu hedefe dayanarak yaptığı değerlendirmeler bulunuyor. Düzenlemenin ayrıntıları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın hazırlayacağı taslakla netleşecek.

Emekliliği gelenler ne yapmalı?

Uzmanlar, mevcut kurallar geçerliyken karar verecek olanlara aylık hesabını mutlaka yaptırmalarını öneriyor. Yaklaşık aylık tutarı için SGK müdürlüklerinden bilgi alınabiliyor, e-Devlet'teki "Ne Zaman Emekli Olurum" hizmetinden ise emeklilik tarihi görülebiliyor. Ocak ayında güncelleme katsayısı değişeceği için, dilekçeyi aralıkta ya da ocakta vermenin aylığa etkisi de hesaplatılmalı. Yeni formül yasalaşırsa çalışmaya devam etmek daha avantajlı hale gelebilir, ancak bugün için karar mevcut kurallara göre verilmek zorunda.