Çocuğunu Erken Sigortalı Yapanlar Dikkat! Emeklilik İptal Edilebilir
Çocuğu erken emekli olsun diye 18 yaşından önce sigortalı gösteren aileler büyük risk alıyor. Uzmanlara göre bu yol emeklilik yaşını öne çekmiyor, üstelik aylığın faiziyle geri alınmasına yol açabiliyor.
Aile işletmesi olan pek çok anne baba aynı şeyi düşünüyor: "Çocuğumu şimdiden sigortalı yapayım, ileride herkesten erken emekli olsun." Bu alışkanlık kuşaktan kuşağa aktarılıyor. Ancak sosyal güvenlik mevzuatı değişti ve eski hesap artık tutmuyor. Uzmanlar, bu yolun çocuğa bir avantaj sağlamadığını, tersine ciddi bir yasal riske dönüşebileceğini söylüyor.
Soru bir işletme sahibinden geldi
Konu, sosyal güvenlik yazarı Noyan Doğan'a gelen bir okur sorusuyla yeniden gündeme geldi. 62 yıllık bir aile işletmesini yöneten okur, dedesinin babasını, babasının da kendisini erken yaşta sigortalı yaptığını anlattı. Aynısını kendi çocukları için yapmak istediğini, ancak çevresinden "artık faydası yok" sözünü duyduğunu belirtip iki şey sordu: Çocuklara yararı olur mu, yasal sorun çıkar mı?
18 yaşından önceki sigorta emekliliği öne çekmiyor
Doğan'ın yanıtı net: 18 yaşından önce sigortalı olmak ne emeklilik yaşını ne de sigortalılık süresini öne çekiyor. Bunun nedeni, 18 yaşından önce uzun vadeli sigorta kollarına, yani emekliliğe yönelik prim ödenmemesi. Sigortalılık başlangıcı 18 yaşın doldurulduğu tarihten itibaren geçerli sayılıyor.
Tek istisna prim günü. 18 yaşından önce ödenen primler, toplam prim gün sayısının hesabına katılıyor. Yani bu dönemde gerçekten çalışan bir gencin günleri boşa gitmiyor; ama emeklilik tarihini değiştirmiyor.
Eski avantaj neden ortadan kalktı?
Geçmişte emeklilik, sigorta başlangıç tarihine ve sigortalılık süresine bağlıydı. İşe ne kadar erken girilirse o kadar erken emekli olunuyordu. Ailelerin çocuklarını erken sigortalı yapma alışkanlığı da buradan geliyor.
Bugün işe giren biri için kural farklı. İşçi statüsünde çalışanlar 7 bin 200, Bağ-Kur kapsamındakiler 9 bin prim gününü tamamladıktan sonra, 65'e kadar çıkan kademeli yaş şartına göre emekli oluyor. Belirleyici olan artık başlangıç tarihi değil, yaş ve prim günü. Dolayısıyla sigortanın 16 yaşında mı 18 yaşında mı başladığı, emeklilik tarihini fiilen değiştirmiyor.
Çalışmayan çocuğu sigortalı göstermek suç
İşin asıl tehlikeli tarafı burada. Okula giden ve gerçekte çalışmayan bir çocuğu kâğıt üzerinde sigortalı göstermek, sahte sigortalılık anlamına geliyor. Sosyal Güvenlik Kurumu bu durumu tespit ederse sonuçları ağır oluyor:
Emeklilik iptal ediliyor. Sahte günlere dayanarak emekli olan kişinin aylığı kesiliyor.
Ödenen aylıklar geri isteniyor. O güne kadar alınan emekli maaşları faiziyle birlikte tahsil ediliyor.
Sağlık hakkı ortadan kalkıyor. Sahte sigortalılığa dayanan sağlık yardımları da geçersiz sayılıyor.
İşverene ceza kesiliyor. 18 yaşından küçük kişinin mevzuata aykırı çalıştırıldığı ya da çalışmadığı hâlde bildirildiği tespit edilirse işveren idari para cezasıyla karşılaşıyor.
Tespit çoğu zaman yıllar sonra, emeklilik başvurusu sırasında ya da bir ihbar üzerine yapılıyor. Okul kayıtları ile sigorta bildirimlerinin aynı döneme denk gelmesi, incelemeyi başlatmak için yeterli.
Yasa çocukların çalışmasına ne diyor?
İş Kanunu yaş sınırlarını açıkça belirliyor. 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasak. 14 yaşını bitirmiş ve ilköğretimini tamamlamış çocuklar, okula devam ediyorlarsa yalnızca eğitimlerini aksatmayacak hafif işlerde çalışabiliyor. 14 yaşını bitirip 15'ini doldurmamış olanlara "çocuk işçi", 15'ini tamamlayıp 18'ini doldurmamış olanlara "genç işçi" deniyor.
Genç ya da çocuk işçi çalıştıracak işverenin, yapılacak işin çocuğa uygun olduğunu resmî sağlık raporuyla belgelemesi gerekiyor.
Aile iş yerinde çalışan çocuk için ayrı şart
Aile işletmelerini ilgilendiren özel bir kural da var. SGK genelgesine göre, aileye ait iş yerinde çalışan küçüklerin sigortalı sayılabilmesi için velinin ya da vasinin katılımıyla yazılı bir hizmet sözleşmesi yapılması ve bu sözleşmenin hâkim tarafından onaylanması gerekiyor. Böyle bir sözleşme yoksa bildirim yapılmış olsa bile sigortalılık geçerli kabul edilmiyor.
Aileler ne yapmalı?
Uzmanların önerisi basit: çocuk gerçekten çalışmıyorsa sigortalı göstermeyin. Gerçekten çalışıyorsa yaş sınırlarına, sağlık raporuna ve sözleşme şartına uyun. Çocuğun geleceği için birikim yapmak isteyen aileler açısından bireysel emeklilik sistemi daha güvenli bir seçenek; 18 yaş altı için açılan sözleşmelerde devlet katkısı da uygulanıyor. Emeklilikte erken başlamanın değeri hâlâ var, ancak bunun yolu sahte bildirim değil, gerçek çalışma ve düzenli birikim.
